Όταν οι γονείς μεγαλώνουν: Πόσο πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά για τα οικονομικά τους;

Μια 82χρονη γυναίκα στις ΗΠΑ ανακάλυψε ότι η Social Security της είχε καταβάλει περίπου 20.000 δολάρια περισσότερα από όσα δικαιούνταν. Η ίδια λάμβανε το ίδιο ποσό για χρόνια και δεν είχε αντιληφθεί ότι υπήρχε πρόβλημα.

Στη συνέχεια η οικογένειά της ανακάλυψε ότι είχε δώσει και 2.000 δολάρια σε έναν γείτονα.

Για το παιδί της, τα δύο περιστατικά δημιούργησαν ένα μεγαλύτερο ερώτημα:

«Αν δεν γνώριζα για αυτά τα χρήματα, τι άλλο μπορεί να μη γνωρίζω για τα οικονομικά της;»

Η ιστορία αφορά τις ΗΠΑ, όμως το ζήτημα είναι ιδιαίτερα επίκαιρο και για την Ελλάδα.

Θα μπορούσε να συμβεί και στην Ελλάδα;

Το ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα είναι διαφορετικό από το αμερικανικό Social Security. Ωστόσο, ένας ηλικιωμένος στην Ελλάδα μπορεί να έχει σύνταξη, καταθέσεις, εισόδημα από ακίνητα, επενδύσεις και παράλληλα ένα σπίτι σημαντικής αξίας.

Έτσι, ένας άνθρωπος μπορεί να έχει σχετικά περιορισμένο μηνιαίο εισόδημα αλλά να διαθέτει σημαντική συνολική περιουσία.

Η ηλικία δεν σημαίνει ότι κάποιος δεν μπορεί να διαχειρίζεται τα χρήματά του

Το γεγονός ότι κάποιος είναι 80 ή 85 ετών δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να διαχειρίζεται μόνος του τα οικονομικά του.

Πολλοί ηλικιωμένοι συνεχίζουν να πληρώνουν τους λογαριασμούς τους, να διαχειρίζονται τις τραπεζικές τους καταθέσεις, τις επενδύσεις και την ακίνητη περιουσία τους.

Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν αρχίζουν να υπάρχουν ενδείξεις όπως:

• ανεξήγητες αναλήψεις,

• άγνωστες τραπεζικές συναλλαγές,

• απλήρωτοι λογαριασμοί,

• συχνές μεταφορές χρημάτων σε τρίτους,

• δυσκολία κατανόησης τραπεζικών ή ασφαλιστικών εγγράφων,

• ή υπερβολική εμπιστοσύνη σε ανθρώπους που ζητούν χρήματα.

Η απάτη μπορεί να ξεκινήσει πολύ πιο «αθώα»

Ένα από τα πιο επικίνδυνα χαρακτηριστικά των σύγχρονων οικονομικών απατών είναι ότι δεν ξεκινούν πάντα με ένα προφανές αίτημα για χρήματα.

Μπορεί να ξεκινήσουν με ένα τηλεφώνημα, ένα SMS, ένα email ή μια γνωριμία στο διαδίκτυο.

Κάποιος μπορεί να παρουσιαστεί ως εκπρόσωπος τράπεζας, δημόσιας υπηρεσίας ή ακόμη και ως άνθρωπος που ενδιαφέρεται προσωπικά για τον ηλικιωμένο.

Ιδιαίτερα επικίνδυνες μπορεί να είναι και οι ρομαντικές απάτες (romance scams). Ένας απατεώνας δημιουργεί σταδιακά μια σχέση εμπιστοσύνης μέσω διαδικτύου και στη συνέχεια εμφανίζεται κάποια «επείγουσα» οικονομική ανάγκη.

Το πρόβλημα είναι ότι όταν η σχέση έχει δημιουργήσει εμπιστοσύνη, το θύμα μπορεί να μη βλέπει πλέον την κατάσταση όπως θα την έβλεπε ένας τρίτος.

Ένας οικονομικός σύμβουλος που αντιμετώπισε παρόμοια υπόθεση στις ΗΠΑ περιέγραψε την κατάσταση ενός πελάτη που είχε εμπλακεί σε τέτοια απάτη σαν να μιλούσε πλέον «σε ένα ρομπότ»: η λογική επιχειρηματολογία δεν ήταν αρκετή για να τον πείσει ότι κάτι δεν πήγαινε καλά.

Το σημαντικότερο μέτρο πρέπει να μπει πριν από την απάτη

Ίσως το πιο χρήσιμο πράγμα που μπορούν να κάνουν τα παιδιά είναι να συμφωνήσουν με τους γονείς τους εκ των προτέρων σε έναν απλό κανόνα ασφαλείας.

Για παράδειγμα:

«Πριν κάνεις μια μεγάλη μεταφορά χρημάτων ή πουλήσεις μια σημαντική επένδυση, ας το συζητήσουμε πρώτα.»

Δεν σημαίνει ότι το παιδί αποκτά δικαίωμα να αποφασίζει για τα χρήματα του γονέα.

Σημαίνει ότι υπάρχει ένας δεύτερος άνθρωπος που μπορεί να πει:

«Περίμενε λίγο. Ας ελέγξουμε πρώτα ποιος ζητά τα χρήματα και γιατί.»

Αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο όταν πρόκειται για μια μεγάλη ή ασυνήθιστη συναλλαγή.

Πρέπει τα παιδιά να γνωρίζουν τα οικονομικά των γονιών τους;

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο δύσκολο ερώτημα.

Ένας γονιός που έχει διαχειριστεί μόνος του τα χρήματά του για δεκαετίες μπορεί να αισθανθεί ότι χάνει την ανεξαρτησία του όταν τα παιδιά αρχίζουν να ρωτούν:

«Πόσα χρήματα έχεις;»

Μια διαφορετική προσέγγιση μπορεί να είναι:

«Αν κάποια στιγμή χρειαστείς βοήθεια, θέλεις να ξέρω πού βρίσκονται τα σημαντικά οικονομικά σου έγγραφα;»

Και ακόμη:

«Αν κάποιος σου ζητήσει ξαφνικά πολλά χρήματα, μπορούμε να συμφωνήσουμε ότι θα το συζητήσουμε πρώτα;»

Η διαφορά είναι μεγάλη.

Ο στόχος δεν είναι ο έλεγχος των χρημάτων του γονέα. Είναι να υπάρχει ένας άνθρωπος που μπορεί να λειτουργήσει ως δεύτερο ζευγάρι μάτια όταν κάτι φαίνεται ασυνήθιστο.

Μια απλή οικογενειακή «οικονομική ασφάλεια»

Δεν χρειάζεται τα παιδιά να γνωρίζουν κάθε ευρώ που υπάρχει στον τραπεζικό λογαριασμό των γονιών τους.

Είναι όμως χρήσιμο να γνωρίζουν βασικά πράγματα:

• σε ποιες τράπεζες υπάρχουν λογαριασμοί,

• ποιος είναι ο λογιστής,

• πού βρίσκονται τα σημαντικά έγγραφα,

• ποια ακίνητα υπάρχουν,

• αν υπάρχουν δάνεια ή άλλες σημαντικές υποχρεώσεις,

• και ποιον πρέπει να καλέσουν σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.

Μπορεί επίσης να υπάρχει ένας απλός οικογενειακός κανόνας:

Καμία μεγάλη ή ασυνήθιστη οικονομική απόφαση υπό πίεση.

Αν κάποιος τηλεφωνεί και λέει «πρέπει να γίνει τώρα», αυτό είναι ακριβώς η στιγμή για μια δεύτερη γνώμη.

Το πραγματικό ερώτημα

Η ιστορία της 82χρονης Αμερικανίδας δεν αφορά τελικά μόνο τα 20.000 δολάρια.

Θέτει ένα ερώτημα που μπορεί κάποια στιγμή να απασχολήσει σχεδόν κάθε οικογένεια:

Πώς προστατεύουμε την οικονομική ανεξαρτησία των ηλικιωμένων γονιών μας χωρίς να τους κάνουμε να αισθάνονται ότι χάνουν τον έλεγχο της ζωής τους;

Ίσως η καλύτερη συζήτηση να μην ξεκινά με το:

«Πόσα χρήματα έχεις;»

Αλλά με το:

«Αν κάποια στιγμή χρειαστείς βοήθεια, θα ξέρω πώς να σε βοηθήσω;»

Και ίσως υπάρχει και μια δεύτερη, εξίσου σημαντική ερώτηση:

«Αν κάποιος σου ζητήσει ξαφνικά πολλά χρήματα, θα μου τηλεφωνήσεις πριν τα στείλεις;»